„Literatura jako ekspresja ducha”. Tomasz Burek

Słowa jednego z przedstawicieli niemieckiego romantyzmu, wielbiciela "kultury intelektu" stanowią ważne tło dla refleksji poświęconej współczesnej literaturze i sztuce.Jej źródła ukształtował wiek dziewiętnasty, w szczególności okres schyłkowy, obfitujący w odkrycia i wynalazki.Odzyskaniu niepodległości w roku 1918, w wyniku Wielkiej Wojny, towarzyszyły narodziny nowych dyskursów o sztuce i literaturze eksperymentalnej, wolnej, ekspresywnej.Nowoczesność i tradycja, sztuka i literatura zawarły przymierze, którego skutki trudno dziś przecenić.Krytyka literacka stała się jednym z ważnych zadań, jakie stawiała przed sobą współczesna humanistyka.W obliczu przemian społecznych i politycznych była wyrazem "kultury intelektu", niekiedy także -niezłomności, wiary w twórczą moc słowa.Jednym z najbardziej znanych i cenionych krytyków literatury, który pozostawił po sobie wiele cennych prac, stanowiących źródło postaw, zapis historii "czasów pogardy", świadectwo nieustannych wyborów -był Tomasz Burek.Jak czytamy w artykule Czesława Miłosza pt.O poezji polskiej czasów wojny ("Tygodnik Powszechny" 1980, nr 50): "w chwili dziejowej, gdy nic nie zależy od człowieka, wszystko zależy od człowieka" 1 , słowa te wydają się charakteryzować zarówno rozwój zawodowy Tomasza Burka, jak i jego życiowe wybory.Działalność naukowa wpisana w nurt życia społecznego, ujawniła bogactwo idei humanizmu, odsłoniła filozoficzne podstawy głoszonych poglądów, które zawsze dotyczyły człowieka, jego praw i obowiązków wobec świata.W jednej z autorskich książek, opublikowanych w 2001 roku pt.Dzieło niczyje, autor wspomina o tym, że "…nie ma już idei człowieka wiecznego, abstrakcyjnego.Człowiek wieczny został uśmiercony, przepadł, w zamian witamy z radością człowieka konkretnego, poszczególnego, z jego ciałem, z konkretną egzystencją, wypełnioną codziennymi kłopotami, lękami, troskami" (Burek 2001a: 7)."Człowiek konkretny" nigdy nie przysłonił w twórczości Tomasza Burka postaci "człowieka absolutu", nie był jednak pomijany w refleksjach o literaturze i sztuce minionego stulecia.Przejście, od metafizyki do filozofii konkretu, które dokonało się na oczach powojennego pokolenia, nie mogło pozostać bez komentarza, w licznych pracach poświęconych poezji, m.in.Iwaszkiewicza, Lechonia, czy Herberta, powraca echo rozważań poświęconych pustce, która powstaje z powodu utraty metafizycznej "podstawy istnienia".W cytowanym eseju pt.Literatura, niepoważne zajęcie sytuacja ta zostaje scharakteryzowana jako nieuchronna, pozbawiająca jednostkę nadziei, jako -melancholijna samotność: Nasz świat, ten świat z pozoru tak rzeczywisty, namacalny, a pod spodem, u samego dna, pozbawiony oparcia w czymś pozaświatowym, ostatecznym, nieuwarunkowanym, ten właśnie świat umyka nam, przecieka przez palce, rozwiewa się jak dym, desubstancjalizuje, przybierając na koniec postać samounicestwiającej się otchłani (ibid.: 9).Ten niezwykły stan, w którym jednostka traci poczucie stabilizacji, brakuje jej bowiem metafizycznych "fundamentów" w refleksji o istnieniu, jego sensie, wpływa także na twórczość, przede wszystkim na literaturę i sztukę, jak postrzega jej zadania Tomasz Burek: Wydaje się zatem, że stopniowy zanik, a wreszcie utrata poczucia rzeczywistości, będąca skutkiem rozmaitych procesów natury intelektualnej, kulturowej i społecznej, to właśnie ten

Abstract licence: CC BY-ND

A person counts once a day per paper. We keep no cookie and no address: a reader is a hash that changes every day. Any month under five reads shows no number.